Nieuw-Zeelands vlas

Phormium: een blikvanger die het hele jaar staat

Phormium geeft uw tuin twaalf maanden per jaar een vaste vorm. De stugge bladeren groeien als een waaier uit een voet en vallen direct op tussen ronde heesters en zachte vaste planten. Zo heeft u ook in januari iets om naar te kijken.

De plant komt van nature voor in Nieuw-Zeeland, langs rivieren, kusten en op berghellingen. Daar maakten de Maori van de taaie bladvezels touw, manden en kleding. Die sterke vezels verklaren de naam vlas en maken het blad bestand tegen harde wind.

Oudere planten vormen in de zomer soms hoge bloeistengels met buisvormige bloemen in rood, oranje of geel. Hommels komen erop af. De grootste sierwaarde zit in het blad, en dat blijft het hele jaar op kleur.

• Wintergroen: het blad blijft het hele jaar aan de plant.
• Windvast: de taaie bladeren scheuren en knakken zelden.
• Weinig werk: een keer per jaar opschonen is genoeg.
• Breed inzetbaar: in pot, border, grindtuin of als solitair.

Phormium tenax en andere bekende soorten en cultivars

Het geslacht telt twee soorten. Phormium tenax groeit stevig rechtop en is de grootste van de twee; in zijn thuisland wordt de wilde soort flink groter dan de rassen in onze tuinen. Phormium cookianum, ook bergvlas genoemd, heeft zachtere, meer overhangende bladeren.

Kwekers hebben er tientallen rassen uit geselecteerd. De tabel geeft een beeld van cultivars die in Europese tuinen veel voorkomen. Welke rassen u bij ons bestelt, ziet u op de productpagina.

Bonte en roze rassen zijn doorgaans iets gevoeliger voor vorst dan groene en bronskleurige rassen. Kies voor die rassen de warmste plek in de tuin.

Standplaats en grond: zon en een droge voet

Zet phormium in de volle zon, met minstens zes uur zon per dag. Hoe meer licht, hoe sterker de roze, bronzen en gele tinten kleuren. Een plek op het zuiden of westen is ideaal.

De grond moet goed doorlatend zijn. Zandgrond en lichte grond met grind zijn perfect. Natte voeten in de winter vormen het grootste risico voor de plant, groter dan de vorst zelf.

Op zware klei mengt u het plantgat met grof zand of grind. Plant daarna iets verhoogd, op een lage bult van 10 tot 15 cm, zodat regenwater wegloopt van het hart. Phormium verdraagt wind en zoute lucht en past daardoor ook goed in kusttuinen.

• Test de afwatering: graaf een gat van 40 cm diep en vul het met water.
• Is het water binnen een uur weggezakt, dan is de grond geschikt.
• Staat het er na een paar uur nog, verbeter de grond dan eerst met grind of grof zand.

Phormium planten: wanneer en hoe

De beste plantmaanden zijn april en mei. De plant heeft dan een hele zomer om te wortelen voor de eerste winter. Planten kan tot half september; later in het jaar houdt u een jonge plant de eerste winter beter in een pot op een beschutte plek.

Geef elke plant rondom zoveel ruimte als zijn uiteindelijke breedte. Reken op ongeveer 60 cm voor compacte rassen en 1 meter voor grotere. Zo komt de waaiervorm volledig tot zijn recht.

• Zet de pot een kwartier in een emmer water tot er geen luchtbellen meer opstijgen.
• Graaf een plantgat dat twee keer zo breed is als de kluit en even diep.
• Meng de uitgegraven grond bij zware grond met grind of grof zand.
• Zet de plant op dezelfde hoogte als in de pot, met het hart boven het maaiveld.
• Druk de grond aan en geef direct ongeveer 10 liter water.
• Strooi een laag grind rond de voet: dat houdt het hart droog en staat mooi.

In de border, als solitair of als lage afscheiding

Als solitair staat phormium op zijn best in een grindbed, een gazon of een grote pot bij het terras. In de border zet u compacte rassen vooraan of in het midden en hogere rassen achteraan. De stugge vorm geeft rust tussen losse bloeiers.

Een rij compacte rassen langs een pad of terras vormt een lage, open afscheiding. Plant ze dan 60 tot 80 cm uit elkaar. Voor een gesloten haag die u in vorm knipt, vindt u geschikte soorten tussen onze heesters.

Combineer de zwaardvormige bladeren met zachte, pluimige planten voor een mooi contrast. Kies de begeleiders op kleur: zo versterkt u het blad van uw phormium.

• Siergrassen: Stipa tenuissima, Pennisetum en Miscanthus geven beweging naast het stugge blad.
• Roze rassen: combineer met grijsblad zoals lavendel, Stachys en Santolina.
• Bronzen rassen: combineer met oranje bloeiers zoals Crocosmia, Helenium en Kniphofia.
• Gele rassen: combineer met blauw, zoals Agapanthus, Salvia en Verbena bonariensis.
• Ronde vormen: Hebe en Euphorbia zorgen voor balans in een grindtuin.

Nieuw Zeelands vlas snoeien: zo blijft de plant fris

Snoeien beperkt zich tot opschonen. Doe dit in april, als de ergste vorst voorbij is. Draag handschoenen: de bladranden zijn scherp en de vezels taai.

Knip bruine en beschadigde bladeren zo laag mogelijk bij de voet weg met een scherpe snoeischaar of een mes. Laat het jonge blad in het hart staan, daar groeit de plant uit verder. Bruine bladpunten knipt u schuin bij, in de vorm van een natuurlijke punt.

Uitgebloeide bloeistengels knipt u na de bloei laag bij de voet af. Ziet de plant er na een strenge winter slecht uit, wacht dan tot half mei. Is het hart nog stevig, dan loopt de plant opnieuw uit en knipt u daarna al het beschadigde blad weg.

Phormium verzorging: water, voeding en kalender

Geef in de eerste zomer na het planten wekelijks ongeveer 10 liter water bij droog weer. Daarna redt een plant in de volle grond zich goed en geeft u alleen water in lange droge periodes.

Voeding is eenvoudig: strooi in april een handvol organische mest of een laag compost rond de voet. Stop met voeden vanaf augustus, zodat het blad voor de winter kan afharden. Met deze phormium verzorging blijft de plant jarenlang mooi.

Phormium tenax winterhard: zo komt de plant door de winter

Phormium doorstaat een gewone Nederlandse winter. De groene wilde soort verdraagt in goed doorlatende grond iets meer vorst dan de bonte rassen. Jonge planten in hun eerste winter verdienen extra zorg.

Natte grond in combinatie met vorst is het grootste gevaar. Zorg daarom al bij het planten voor een droge voet. Bij voorspelde vorst vanaf ongeveer min 8 graden neemt u deze maatregelen.

• Bind de bladeren losjes bijeen met zacht touw, zodat sneeuw en regen buiten het hart blijven.
• Leg een laag van 10 cm droog blad of stro rond de voet.
• Pak de plant bij strenge vorst in met een dubbele laag vliesdoek.
• Haal vlies en touw weg zodra het weer dooit, zodat de plant licht en lucht krijgt.

Phormium in pot: zo houdt u hem jarenlang mooi

Kies een pot van minstens 40 cm doorsnede met gaten in de bodem. Leg onderin een laag van 5 cm grind of kleikorrels. Vul aan met potgrond gemengd met een kwart grind of grof zand.

Geef in de zomer een tot twee keer per week water en laat de bovenste centimeters tussendoor opdrogen. Voed in april met een langzaam werkende korrelmest. In de winter geeft u alleen af en toe water bij langdurig droog weer.

Verpot elke twee tot drie jaar in april naar een pot die 5 tot 10 cm groter is. Zet de pot in de winter op potvoetjes tegen een zonnige gevel en pak hem in met jute of noppenfolie. Bij strenge vorst staat de plant tijdelijk goed in een onverwarmde, lichte schuur of garage.

Problemen en ziekten

Phormium is een sterke plant. De meeste problemen komen door te natte grond of te weinig zon. Met de juiste plek voorkomt u het grootste deel.

• Wortelrot: gele, slappe bladeren en een zacht hart. Oorzaak is natte grond; verbeter de afwatering of plant verhoogd.
• Wolluis en schildluis: witte pluisjes of bultjes tussen de bladvoeten. Spoel ze weg met een harde straal water en verwijder zwaar aangetaste bladeren.
• Taxuskever: in potten eten de larven de wortels aan. Bestrijd ze met aaltjes in april of september, bij een bodemtemperatuur boven 12 graden.
• Bruine bladpunten: door droogte, harde wind of vorst. Knip de punten schuin bij.
• Verbleekte kleur: de plant staat te donker. Verplaats hem in april naar de volle zon.
• Groen terugslaand blad: bij bonte rassen verschijnt soms een volledig groen blad. Knip dat laag bij de voet weg om de kleur te behouden.

Giftigheid voor mens en dier

Over de giftigheid van Phormium is weinig betrouwbaars vastgelegd. In de plant zijn bittere stoffen aangetroffen. Behandel de plant daarom als oneetbaar voor mens en dier.

De bladranden zijn scherp en de vezels taai. Zet de plant bij jonge kinderen op een plek waar ze er niet direct in grijpen en draag zelf handschoenen bij het snoeien.

Heeft een kind of huisdier van de plant gegeten en twijfelt u, bel dan de huisarts of dierenarts. Neem een foto of stukje van de plant mee, dat helpt bij het advies.

Phormium kopen bij de kweker

Plant2Go is een familiebedrijf in Dreumel, in het Land van Maas en Waal. Wij kweken jonge tuinplanten en verkopen die tegen een scherpe prijs. Jonge planten wortelen snel en groeien vlot uit tot een volle waaier.

U bestelt uw Nieuw-Zeelands vlas per kleur. De planten gaan als pakket jonge planten de deur uit, met plantenpaspoort. Bestelt u meer van dezelfde plant, dan krijgt u vanzelf volumekorting.

Wij verzenden door heel Nederland en België en uw planten zijn binnen 8 dagen in huis. Vanaf 125 euro is de verzending gratis; meer leest u bij verzending en garantie.

Twijfelt u over het ras of de plek? Vraag persoonlijk advies via WhatsApp of telefoon. Woont u binnen ongeveer 15 km van Dreumel, dan komt de kweker een keer langs om mee te denken. Een bezoek aan de kwekerij is mogelijk op afspraak.