Is vlierbes (vlier) giftig?
Is vlierbes (vlier) giftig voor kinderen of huisdieren? Het korte antwoord per situatie.
Is vlierbes giftig voor mensen en kinderen?
Is vlier giftig? Rauwe vlierbessen, blad, schors en pitten zijn giftig en geven bij opeten maag- en darmklachten. Gekookt zijn de rijpe bessen eetbaar; van de bloesem maakt u siroop. Giftige vlier herkennen: de kruidvlier is een lage vaste plant met rechtopstaande bessen; de gewone vlier is een struik met hangende trossen.
Vlierbes giftig voor katten, honden, paarden, konijnen en kippen?
Vlierbes en gewone vlier zijn giftig voor paarden en andere dieren die van blad of schors eten.
Giftige vlier herkennen
De giftige kruidvlier is een lage vaste plant met rechtopstaande bessentrossen. De gewone vlier is een struik met hangende trossen; daarvan zijn de rijpe bessen gekookt eetbaar.
Vlierbes giftig: welke delen en waarom
Vlier bevat in blad, schors, takken, wortels, onrijpe bessen en pitten cyanogene glycosiden, waaronder sambunigrine. In de darm kunnen die stoffen blauwzuur vrijmaken. Daarnaast bevat de plant lectines die de maag prikkelen.
Bij opeten ontstaan meestal misselijkheid, braken, buikkramp en diarree. Bij grotere hoeveelheden komen ook duizeligheid en hoofdpijn voor. Verhitting breekt een groot deel van de schadelijke stoffen in rijpe bessen af. Daarom eet u vlierbessen altijd gekookt.
| Plantdeel | Rauw | Na koken | Advies |
|---|---|---|---|
| Rijpe zwarte bessen | Giftig | Eetbaar | Altijd koken, pitten bij voorkeur zeven |
| Onrijpe groene of rode bessen | Giftig | Blijft af te raden | Weggooien bij het oogsten |
| Steeltjes van de tros | Giftig | Blijft af te raden | Zorgvuldig verwijderen |
| Bloesem | Gebruikt voor siroop | Eetbaar | Steeltjes zoveel mogelijk wegknippen |
| Blad, schors en wortel | Giftig | Giftig | Buiten bereik van kinderen en dieren houden |
Giftige vlier herkennen aan bloem, bes, blad en merg
In Nederland groeien drie vliersoorten die op elkaar lijken. De gewone vlier (Sambucus nigra) is de soort waarvan u de bessen gekookt gebruikt. De kruidvlier (Sambucus ebulus) is in alle delen giftig, ook na koken. De trosvlier (Sambucus racemosa) heeft rode bessen met giftige pitten.
Met vier kenmerken onderscheidt u ze snel: groeivorm, bloeimoment, stand van de bessen en de kleur van het merg in een jonge tak. Twijfelt u, laat de bessen dan hangen.
| Kenmerk | Gewone vlier | Kruidvlier | Trosvlier |
|---|---|---|---|
| Groeivorm | Houtige struik, 3 tot 5 m | Kruidachtig, 1 tot 2 m, sterft in de winter bovengronds af | Houtige struik, 2 tot 4 m |
| Bloei | Platte schermen, roze tot wit, juni en juli | Witte schermen met paarsrode helmknoppen, juli en augustus | Roomwitte eironde pluimen, april en mei |
| Bessen | Zwartpaars, hangende trossen | Zwart, rechtopstaande trossen | Helderrood, rechtopstaande trossen in juli |
| Blad | 5 tot 7 deelblaadjes | 7 tot 11 smalle deelblaadjes, onaangename geur | 5 tot 7 deelblaadjes |
| Merg in jonge tak | Wit | Groene kruidachtige stengel | Oranjebruin |
Vlier door het jaar: wanneer is wat veilig te gebruiken
Het juiste moment bepaalt hoeveel giftige stoffen er in de bessen zitten. Volledig rijpe bessen bevatten het minst. Gebruik deze kalender voor bloesem, bessen en onderhoud.
| Maand | Wat gebeurt er | Wat u doet |
|---|---|---|
| Juni en juli | Volle bloei | Bloesem plukken op een droge ochtend voor siroop |
| Augustus | Bessen kleuren van groen naar paars | Laten hangen tot het hele scherm donker is |
| Eind augustus tot eind september | Bessen volledig rijp | Hele schermen oogsten en dezelfde dag koken |
| Oktober | Laatste bessen, vogels eten mee | Gevallen bessen opruimen bij speelplekken |
| November tot maart | Winterrust | Snoeien en snoeihout direct afvoeren |
Vlierbessen veilig oogsten en verwerken in 6 stappen
Gereedschap: een schone snoeischaar, handschoenen (het sap kleurt sterk), een vork, een emmer, een pan en een fijne zeef of kaasdoek.
- Oogst eind augustus tot eind september, zodra elke bes in het scherm glanzend zwartpaars is.
- Knip het hele scherm af met de snoeischaar, op een droge dag.
- Ris de bessen met een vork van de steeltjes en gooi groene en rode bessen weg.
- Spoel de bessen af en breng ze in een pan met een bodem water aan de kook.
- Laat ze minstens 15 minuten zachtjes doorkoken en zeef daarna pitten en schilletjes eruit.
- Verwerk het sap dezelfde dag tot jam, gelei of siroop, of vries het in.
Veelgemaakte fouten met vlierbessen
De meeste klachten ontstaan door kleine slordigheden bij oogst en bereiding. Met deze punten voorkomt u ze.
- Een handje rauwe bessen proeven tijdens het plukken: bewaar het proeven voor na het koken.
- Halfrijpe schermen oogsten: wacht tot het hele scherm donker is.
- Steeltjes laten zitten: ris elke tros volledig schoon.
- Te kort verhitten: houd minstens 15 minuten kooktijd aan.
- Kruidvlier of trosvlier oogsten: controleer groeivorm en besstand vooraf.
- Snoeiafval laten liggen in een weide of ren: voer takken en blad direct af.
Vlier giftig voor huisdieren en vee
Paarden, koeien, schapen en geiten knabbelen graag aan blad en schors en zijn daar gevoelig voor. Plant vlier daarom op minstens 2 m afstand van een weide of paddock, buiten bereik van de afrastering.
Honden en katten eten zelden van vlier, wel kunnen pups op gevallen bessen of takjes kauwen. Konijnen en kippen houdt u weg van blad en snoeihout. Wilde vogels eten de rijpe bessen in het najaar en verspreiden zo de zaden.
Wat u doet als iemand van de vlier heeft gegeten
Blijf rustig: de meeste gevallen geven milde buikklachten. Handel wel direct, zodat de arts of dierenarts snel goed kan beoordelen.
- Haal resten uit de mond en neem de rest van de plant weg.
- Bewaar een takje of tros, zodat de soort te herkennen is.
- Schat hoeveel er gegeten is en noteer het tijdstip.
- Bel de huisarts of huisartsenpost, of bij een dier de dierenarts.
- Laat iemand alleen braken op advies van de arts of dierenarts.
- Let de komende uren op braken, diarree, sufheid of benauwdheid en bel opnieuw bij verergering.
Vlier veilig in een tuin met kinderen
Kies een plek in zon of halfschaduw met voedzame, vochthoudende grond, achter in de border of als losse haag. Houd 1 plant per 1,5 tot 2 meter aan; lees meer bij vlierbes planten.
Leer kinderen dat bessen pas na het koken eetbaar zijn. Door in de winter te snoeien houdt u de struik op een hoogte waar u de bessen zelf oogst; zie vlierbes snoeien.
Twijfelt u over de beste plek naast een speelplaats of weide? De kweker van Plant2Go in Dreumel denkt via WhatsApp of telefoon mee, zie persoonlijk advies. Bekijk ook de jonge planten bij vlierbes kopen.
Veelgestelde vragen
Ja, rauwe vlierbessen geven maag- en darmklachten zoals misselijkheid, braken en diarree. Dat geldt het sterkst voor onrijpe bessen, pitten en steeltjes. Kook rijpe bessen altijd minstens 15 minuten.
Aanraken van blad, bloesem of bessen geeft bij de meeste mensen weinig klachten. Het sap kleurt huid en kleding sterk, daarom draagt u bij het oogsten handschoenen. Was na het snoeien uw handen.
Giftige vlier herkennen doet u aan de groeivorm en de bessen. Kruidvlier is een kruidachtige plant van 1 tot 2 m met rechtopstaande zwarte bessen. Gewone vlier is een houtige struik met hangende trossen.
Rode bessen horen bij de trosvlier en bevatten giftige pitten. Laat ze daarom aan de struik. Twijfelt u na het eten, bel dan de huisarts.
Siroop van vlierbloesem wordt al generaties gemaakt. Pluk de bloesem in juni en juli van de gewone vlier en knip de groene steeltjes zoveel mogelijk weg. Gebruik alleen bloesem waarvan u de soort zeker weet.
Van eind augustus tot eind september, zodra elke bes in het scherm glanzend zwartpaars is. Halfrijpe schermen laat u nog een week hangen. Verwerk de bessen dezelfde dag.
Blad, schors, takjes en onrijpe bessen kunnen bij honden en katten maag- en darmklachten geven. Ruim gevallen bessen en snoeihout op. Bel bij twijfel direct de dierenarts.
Paarden zijn gevoelig voor blad en schors van vlier. Plant de struik minstens 2 m van de afrastering, zodat de paarden er niet bij kunnen. Voer snoeiafval direct af.
Vlierbes rechtstreeks van de kweker
Jonge, gezonde planten voor een scherpe prijs. Binnen 8 dagen in huis.
Koop vlierbes